شناسه حدیث :  ۹۸۷۵۶

  |  

نشانی :  من لا يحضره الفقيه  ,  جلد۱  ,  صفحه۲۷۶  

عنوان باب :   الجزء الأول أَبْوَابُ اَلصَّلاَةِ وَ حُدُودِهَا بَابُ اَلْقِبْلَةِ

معصوم :   امام صادق (علیه السلام)

وَ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اَلرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ : أَنَّهُ سَأَلَ اَلصَّادِقَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَنْ رَجُلٍ أَعْمَى صَلَّى عَلَى غَيْرِ اَلْقِبْلَةِ فَقَالَ «إِنْ كَانَ فِي وَقْتٍ فَلْيُعِدْ وَ إِنْ كَانَ قَدْ مَضَى اَلْوَقْتُ فَلاَ يُعِيدُ» قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ صَلَّى وَ هِيَ مُتَغَيِّمَةٌ ثُمَّ تَجَلَّتْ فَعَلِمَ أَنَّهُ صَلَّى عَلَى غَيْرِ اَلْقِبْلَةِ فَقَالَ «إِنْ كَانَ فِي وَقْتٍ فَلْيُعِدْ وَ إِنْ كَانَ اَلْوَقْتُ قَدْ مَضَى فَلاَ يُعِيدُ» .
زبان شرح:

روضة المتقین ; ج ۲  ص ۱۹۷

«و روى عبد الرحمن (إلى قوله) على غير القبلة» ظاهره أنه لا يعيد الأعمى و لا غيره الصلاة خارج الوقت و إن قصروا في الاجتهاد، و المشهور أنه مع التقصير يعيد مطلقا لصحيحة

divider

لوامع صاحبقرانی ; ج ۳  ص ۴۸۵

و منقولست بسند صحيح از عبد الرحمن كه گفت از حضرت امام جعفر صادق صلوات اللّٰه عليه پرسيدند از مردى كه كور باشد و نماز كرده باشد بر خلاف قبله حضرت فرمودند كه اگر وقت باقى است اعاده مىكند و اگر وقت گذشته است اعاده نمىكند يا نكند باز عبد الرحمن گفت سؤال كردم من از شخصى كه نماز كند و ابر باشد بعد از آن ابر بر طرف شود و عالم شود كه نماز را بر غير قبله كرده است حضرت فرمودند كه اگر وقت باقى است اعاده كند و اگر وقت بيرون رفته است اعاده نكند و اين حديث را حمل كردهاند كه اعمى مطلقا و غير اعمى در روز ابر اگر سعى خود را كرده باشند و نماز كرده باشند اين حكم دارد و الاّ مطلقا اعاده مىكنند در وقت و خارج و ديگر حمل كردهاند كه اگر بر مشرق و مغرب باشد چنين است كه اگر اندكى گشته باشد كه به مشرق و مغرب نرسيده باشد صحيح است و در وقت نيز اعاده نمىكند و حديث نيز دلالت بر اين معنى دارد چون هست كه بر غير قبله نماز كرده باشند و احاديث صحيحه خواهد آمد كه ما بين مشرق و مغرب قبله است و هم چنين مقيد ساختهاند به آن كه پشت بقبله نباشد و الاّ در خارج وقت نيز اعاده مىكند و اين قيد در كار نيست چون حديث اعادۀ مستدبر ضعيف است سندا و متنا و احاديث صحيحه و موثقه در اين باب بر سبيل اطلاق واقع شده است. از آن جمله در حديث صحيح از حضرت امام جعفر صادق صلوات اللّٰه عليه منقولست كه فرمودند كه هر گاه نماز كنى بر غير قبله پس ظاهر شود ترا كه نماز كرده بر غير قبله و در وقت باشى اعاده كن و اگر وقت فوت شده باشد اعاده مكن. و در حديث صحيح از سليمان منقولست كه من عرض كردم به حضرت امام جعفر صادق صلوات اللّٰه عليه كه هر گاه شخصى در صحرايى باشد در روز ابرى و بر غير قبله نماز كند و ابر بر طرف شود و بداند كه بر غير قبله نماز كرده است چه كند حضرت فرمودند كه اگر در وقت باشد اعاده مىكند نماز را و اگر وقت در رفته باشد كافى است او را اجتهادى كه كرده است. و از امثال اين عبارتست كه مطلقات را حمل بر اجتهاد كردهاند و حديث سليمان و عبد الرحمن هر دو بسند موثق كالصحيح نيز از آن حضرت صلوات اللّٰه منقول است. و به چند سند صحيح از حضرت امام موسى كاظم صلوات اللّٰه عليه منقولست كه از آن حضرت سؤال كردند از شخصى كه در روز ابرى نماز كند بر غير قبله بعد از آن آفتاب ظاهر شود و وقت باقى باشد آيا اعاده مىكند نماز را هر گاه بر خلاف قبله نماز كرده باشد و اگر نهايت سعى كرده باشد در اجتهاد و تحصيل ظن آيا نمازش مجزيست حضرت فرمودند كه اعاده مىكند هر نمازى را كه وقت آن باقى باشد و اگر وقت آن بيرون رفته باشد بر او اعاده لازم نيست. و در حديث صحيح از ابن عمار منقولست كه گفت عرض نمودم به خدمت حضرت امام جعفر صادق صلوات اللّٰه عليه كه هر گاه شخصى نماز كند و بعد از نماز ظاهر شود كه از قبله گشته بوده است و به جانب راست يا چپ حضرت فرمودند كه نمازش صحيح است و ميان مشرق و مغرب قبله است و اين حديث دلالت مىكند بر آن كه تا به مشرق و مغرب نرسيده است نماز را مطلقا اعاده نمىكند. و محمولست بر اين حديث صحيح عبد اللّٰه بن مغيره از قاسم بن وليد كه گفت از آن حضرت صلوات اللّٰه عليه سؤال كردم از شخصى كه در اثناى نماز بر او ظاهر شود كه بر غير قبله است حضرت فرمودند كه رو بقبله مىكند هر گاه يقين شود كه بر خلاف قبله بوده است و اگر از نماز فارغ مىشود اعاده نمىكند و اين در اين صورتيست كه انحراف اندكى باشد و به مشرق و مغرب نرسيده باشد تا جمع شود اخبار و احاديث بسيار بر اين مضمون وارد شده است. و امّا حديث عمّار ساباطى از حضرت امام جعفر صادق صلوات اللّٰه عليه در شخصى كه نماز كند بر خلاف قبله و در اثناى نماز پيش از آن كه فارغ شود از نماز بداند كه بر خلاف قبله بوده است حضرت فرمودند كه اگر در ميان مشرق و مغرب باشد پس همان كه بداند رو بقبله كند و اگر پشت بقبله كرده باشد قطع كند نماز را و از سر بگيرد پس مشهور ميان علما آنست كه اگر پشت قبله باشد در وقت و خارج وقت اعاده مىكند به اين حديث و قطع نظر از سندش كه اكثر فطيحهاند دلالت ندارد بر اعاده خارج وقت زيرا كه مطلق منصرف مىشود بر فرد شايع متعارف و نادر است كه كسى نماز را در وقتى كند كه چون از نماز فارغ شود وقت بدر رفته باشد بلكه غالب و ظاهر آنست وقت هست بنا بر اين اعاده مىكند و حديثى ديگر بحسب ظاهر نيست كه دلالت كند بر اعاده خارج وقت و ليكن چون اكثر اعاده خارج وقت را واجب مىدانند احوط‍ اعاده است. و اما حديث موثق كالصحيح معمر بن يحيى كه گفت سؤال كردم از حضرت امام جعفر صادق صلوات اللّٰه عليه از شخصى كه نماز كند بر غير قبله و بعد از آن قبله ظاهر شود و وقت نماز ديگر داخل شده باشد چه كند حضرت فرمودند كه آن نماز را مىكند پيش از اين نمازى كه وقتش داخل شده است مگر آن كه خايف باشد كه وقت اين نماز بيرون رود يعنى در اين صورت همين نماز را مىكند و نماز اوّل را نمىكند چون وقتش بيرون رفته است. بدان كه شيخ طوسى عليه الرحمه اين حديث را حمل كرده است بر آن كه پشت بقبله نماز كرده باشد چون در خارج وقت اعاده مىكند و ظاهر حديث آنست كه مراد خروج وقت فضيلت است به قرينه آن كه گفت وقت نماز ديگر داخل شد و نگفت كه وقت نماز اوّل بيرون رفت و خلاف اين معنى را نمىيابيم و بر تقدرى كه احتمال داشته حمل بر وقت فضيلت مىكنيم و قريب باين در سند و متن حديث ديگر وارد شده است از عمر و يحيى و مظنون آنست كه همان معمر است و سهو از قلم نساخ شده است. و در حديث موثق كالصحيح از زراره منقولست كه حضرت امام محمد باقر صلوات اللّٰه عليه فرمودند كه هر گاه بر غير قبله نماز كرده باشى و پيش از صبح ظاهر شود كه بر غير قبله نماز كردۀ نماز را اعاده كن و ظاهر اين حديث آنست كه نماز شام و خفتن ممتدّ است تا صبح چنانكه احاديث صحيحه بسيار بر آن دلالت دارد و بعضى از آنها گذشت و بعضى ديگر خواهد آمد ان شاء اللّٰه تعالى.

divider