شناسه حدیث :  ۹۸۱۹۸

  |  

نشانی :  من لا يحضره الفقيه  ,  جلد۱  ,  صفحه۱۲۵  

عنوان باب :   الجزء الأول [ابواب الطهارة ] بَابُ غُسْلِ يَوْمِ اَلْجُمُعَةِ وَ دُخُولِ اَلْحَمَّامِ وَ آدَابِهِ وَ مَا جَاءَ فِي اَلتَّنْظِيفِ وَ اَلزِّينَةِ

معصوم :   امام صادق (علیه السلام)

وَ قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ : «إِذَا قَالَ لَكَ أَخُوكَ وَ قَدْ خَرَجْتَ مِنَ اَلْحَمَّامِ طَابَ حَمَّامُكَ فَقُلْ أَنْعَمَ اَللَّهُ بَالَكَ» .
زبان شرح:

روضة المتقین ; ج ۱  ص ۳۲۴

«و قال الصادق عليه السلام إلخ» قوله عليه السلام «أنعم الله بالك» أي سر الله قلبك و يظهر منه رجحان رد التحية و يحتمل الوجوب أيضا كما يظهر من قوله تعالى: وَ إِذٰا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهٰا أَوْ رُدُّوهٰا و إن فسر بالسلام، لكن اللفظ‍ عام يشمله و غيره و الاحتياط‍ الرد و لا منافاة بين الخبرين، لأن الخبر الأول تعليم التحية و الخبر الثاني تعليم الجواب، و لا يلزم أن يكون الجواب مقابلا للسؤال الحسن بل يلزم جواب كل تحية و إن لم تكن حسنة و يشمله قوله تعالى: (فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهٰا) -بل أصل هذا الخبر أيضا يدل على ذلك.

divider

لوامع صاحبقرانی ; ج ۲  ص ۷۲

صدوق بسند كالصحيح روايت كرده است از ابو بصير و محمد بن مسلم از حضرت امام جعفر صادق صلوات اللّٰه عليه از آباى خود سلام اللّٰه عليهم كه حضرت امير المؤمنين صلوات اللّٰه عليه تعليم اصحاب خود فرمودند در يك مجلس چهار صد مسأله از آن چه مؤمن را بكار مىآيد در دين و دنيا و علما مدح اين كتاب كردهاند و حق آنست كه متن كتاب دليل صحت آنست. و كلينى و صدوق اكثر احاديث آن كتاب را متفرق ساختهاند در كافى و اين كتاب و غير اين از كتب صدوق از آن جمله اينست كه حضرت فرمودند كه هر گاه برادر مؤمنت به تو بگويد در وقتى كه از حمام بيرون آمده باشى طاب حمامك و حميمك يعنى حمام و آب گرمت نيكو باد تو در جواب بگو كه حق سبحانه و تعالى خاطر ترا نيكو گرداند كه چيز بد در دل تو در نيايد يا هميشه خوشحال باشى. و اين حديث بحسب ظاهر منافات با حديث سابق دارد پس جمع باين نحو مىتوان كرد كه در اينجا حضرت نفرمود كه چنين بگويد بلكه فرمود كه اگر چنين بگويد تو در جواب چنين بگو زيرا كه جواب تحيت هر كس را مىبايد گفت پس اگر كسى سلامى نادرست بكند جواب او مىبايد داد اگر همه نادرست باشد. مع هذا در جواب اشعارى هست به نادرستى تحيت زيرا كه أنعم اللّٰه بالك اشعارى دارد به آن كه حق سبحانه و تعالى عقلت را كامل كند كه بدانى چه نحو تحيت مىبايد كرد و چنين تحيتها نكنى و اظهر آنست كه همه كس به يك نحو مكلف نيستند چون راوى سابق قابل تربيت بود حضرت او را تربيت فرمودند و با همه كس همه كس نمىتواند اين نحو گفتگو كند. و مؤيد اين آن كه كلينى روايت كرده است از عبد اللّٰه بن مسكان كه با جمعى از حمام بيرون آمده بوديم به خدمت حضرت امام جعفر صادق صلوات اللّٰه عليه رسيديم حضرت فرمودند كه از كجا مىآييد گفتيم از حمام حضرت فرمودند أنقى اللّٰه غسلكم يعنى حق سبحانه و تعالى غسل شما را بضم يا غسل شما را بفتح كه شستن باشد يا غسل شما را بكسر كه آب غسل باشد پاكيزه كند به آن كه هر يك از اينها سبب تطهير شما باشد از گناهان و هر چه ناشايست است و آن چه سبب توفيق شما باشد در طاعات و عبادات كرامت كناد پس ما در جواب گفتيم كه فداى تو گرديم و ندانستيم كه چه در جواب بگوئيم در خدمت حضرت آمديم تا آن حضرت صلوات اللّٰه عليه به حمام تشريف بردند و ما نشستيم تا حضرت بيرون آمد ما گفتيم: أنقى اللّٰه غسلك حضرت فرمودند كه: طهّركم اللّٰه پس چون اين جماعت در مرتبه وسط‍ بودند اين نحو تلقين فرمودند و مرتبه اولى اعلى بود و مرتبه وسط‍ ادنى و اللّٰه تعالى يعلم.

divider