شناسه حدیث :  ۷۶۴۳۵

  |  

نشانی :  مصباح الشريعة  ,  جلد۱  ,  صفحه۳۸  

عنوان باب :   الباب الثامن عشر في الورع

معصوم :   امام صادق (علیه السلام)

قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : اَلتَّقْوَى عَلَى ثَلاَثَةِ أَوْجُهٍ تَقْوَى بِاللَّهِ وَ هُوَ تَرْكُ اَلْخِلاَفِ فَضْلاً عَنِ اَلشُّبْهَةِ وَ هُوَ تَقْوَى خَاصِّ اَلْخَاصِّ وَ تَقْوَى مِنَ اَللَّهِ تَعَالَى وَ هُوَ تَرْكُ اَلشُّبُهَاتِ فَضْلاً عَنِ اَلْحَرَامِ وَ هُوَ تَقْوَى اَلْخَاصِّ وَ تَقْوَى مِنْ خَوْفِ اَلنَّارِ وَ اَلْعِقَابِ وَ هُوَ تَرْكُ اَلْحَرَامِ وَ هُوَ تَقْوَى اَلْعَامِّ وَ مَثَلُ اَلتَّقْوَى كَمَاءٍ يَجْرِي فِي نَهَرٍ وَ مَثَلُ هَذِهِ اَلطَّبَقَاتِ اَلثَّلاَثِ فِي مَعْنَى اَلتَّقْوَى كَأَشْجَارٍ مَغْرُوسَةٍ عَلَى حَافَّةِ ذَلِكَ اَلنَّهَرِ مِنْ كُلِّ لَوْنٍ وَ جِنْسٍ وَ كُلُّ شَجَرَةٍ مِنْهَا يَسْتَمِصُّ اَلْمَاءَ مِنْ ذَلِكَ اَلنَّهَرِ عَلَى قَدْرِ جَوْهَرِهِ وَ طَعْمِهِ وَ لَطَافَتِهِ وَ كَثَافَتِهِ ثُمَّ مَنَافِعُ اَلْخَلْقِ مِنْ ذَلِكَ اَلْأَشْجَارِ وَ اَلثِّمَارِ عَلَى قَدْرِهَا وَ قِيمَتِهَا قَالَ اَللَّهُ تَعَالَى صِنْوٰانٌ وَ غَيْرُ صِنْوٰانٍ يُسْقىٰ بِمٰاءٍ وٰاحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَهٰا عَلىٰ بَعْضٍ فِي اَلْأُكُلِ فَالتَّقْوَى لِلطَّاعَاتِ كَالْمَاءِ لِلْأَشْجَارِ وَ مَثَلُ طَبَائِعِ اَلْأَشْجَارِ وَ اَلْأَثْمَارِ فِي لَوْنِهَا وَ طَعْمِهَا مَثَلُ مَقَادِيرِ اَلْإِيمَانِ فَمَنْ كَانَ أَعْلَى دَرَجَةً فِي اَلْإِيمَانِ وَ أَصْفَى جَوْهَرَةً بِالرُّوحِ كَانَ أَتْقَى وَ مَنْ كَانَ أَتْقَى كَانَتْ عِبَادَتُهُ أَخْلَصَ وَ أَطْهَرَ وَ مَنْ كَانَ كَذَلِكَ كَانَ مِنَ اَللَّهِ أَقْرَبَ وَ كُلُّ عِبَادَةٍ مُؤَسَّسَةٍ عَلَى غَيْرِ اَلتَّقْوَى فَهِيَ هَبَاءٌ مَنْثُورٌ قَالَ اَللَّهُ تَعَالَى أَ فَمَنْ أَسَّسَ بُنْيٰانَهُ عَلىٰ تَقْوىٰ مِنَ اَللّٰهِ وَ رِضْوٰانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيٰانَهُ عَلىٰ شَفٰا جُرُفٍ هٰارٍ فَانْهٰارَ بِهِ فِي نٰارِ جَهَنَّمَ وَ تَفْسِيرُ اَلتَّقْوَى تَرْكُ مَا لَيْسَ بِأَخْذِهِ بَأْسٌ حَذَراً مِمَّا بِهِ اَلْبَأْسُ وَ هُوَ فِي اَلْحَقِيقَةِ طَاعَةٌ بِلاَ عِصْيَانٍ وَ ذِكْرٌ بِلاَ نِسْيَانٍ وَ عِلْمٌ بِلاَ جَهْلٍ مَقْبُولٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ .
زبان شرح:

مناهج أنوار المعرفة ; ج ۲  ص ۷۰۶

يعنى فرمود حضرت صادق ص كه:تقوى بر سه وجه است:تقوى است براى خدا؛و آن،ترك حلال است به علاوۀ شبهه؛و آن،تقواى خاصّ الخاصّ است،و تقوى است از خداى تعالى؛و آن،ترك شبهات است علاوه از حرام؛و آن،تقوى خواصّ است،و تقوى است از خوف آتش و عذاب؛و آن،ترك حرام و تقواى عوامّ است.و مثل تقوى همچون آبى است كه جارى گردد در يك نهر،و مثل اين سه مرتبه در معنى تقوى،همچون درختانى است كاشته شده بر كنار آن نهر-از هر رنگ و جنس درخت-؛و تمامى درختها مىمكند آب را از اين نهر بهاندازۀ جوهر خود و مزۀ خود و لطافت و كثافت خود؛پس منافع مردم،از آن درختان و ميوهها در اندازۀ آنها و قيمت آنهاست؛فرموده خداى تعالى:«درختان چند شاخه و بىشاخهاند كه سيراب مىشوند با يك آب،و زيادتى مىدهيم مر بعض آنها را بر بعضى در ثمره و خوردن».پس تقوى به جهت طاعتها،مثل آب است مر درختان را،و مثل طبايع درختان و ميوهها در رنگ و مزۀ خود،همچون مقادير ايمان است؛هركه بلندتر باشد در درجۀ ايمان و صافتر باشد جوهر روحش،تقوايش بيشتر است؛و هركه تقوايش بيشتر،عبادت او خالصتر و پاكيزهتر؛و كسى كه اينطور باشد،مىشود بر خدا نزديكتر.و هر عبادتى كه بناى آن بر غير تقوى باشد،پس آن،غبارى است پراكنده؛فرموده حقّ تعالى:«پس آيا
كسى كه بنا گذاشته خانۀ خود را بر سر تقواى از خدا و خشنودى او،بهتر است يا اينكه بنا نهاده خانهاش را بر كنار رودخانه كه ريزان است؟پس مىافتد به سبب آن در آتش جهنّم».و تفسير تقوى،ترك چيزى است كه بر مشغولشوندۀ آن منعى نيست از ترس دچار شدن بر آنچه در آن منع است؛و آن-در حقيقت- طاعتى است بدون گناه،و ذكرى است بدون نسيان،و علمى است بدون جهل، مقبولى است ردنگشته.
***

divider