شناسه حدیث :  ۴۴۰۷۸۱

  |  

نشانی :  کلیات حدیث قدسی  ,  جلد۱  ,  صفحه۱۳  

عنوان باب :   الباب الأوّل فيما ورد في شأن آدم عليه السلام

معصوم :   امام باقر (علیه السلام) ، حديث قدسی

رَوَى اَلشَّيْخُ اَلْجَلِيلُ ثِقَةُ اَلْإِسْلاَمِ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ اَلْكُلَيْنِيُّ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ، وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ حَبِيبٍ اَلسِّجِسْتَانِيِّ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ اَلْبَاقِرَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ: إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا أَخْرَجَ ذُرِّيَّةَ آدَمَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ مِنْ ظَهْرِهِ لِيَأْخُذَ عَلَيْهِمُ اَلْمِيثَاقَ بِالرُّبُوبِيَّةِ لَهُ وَ بِالنُّبُوَّةِ لِكُلِّ نَبِيٍّ فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ أَخَذَ لَهُ عَلَيْهِمُ اَلْمِيثَاقَ بِنُبُوَّةِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ . ثُمَّ قَالَ: إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لِآدَمَ : اُنْظُرْ مَا ذَا تَرَى؟ فَنَظَرَ آدَمُ إِلَى ذُرِّيَّتِهِ وَ هُمْ ذَرٌّ قَدْ مَلَئُوا اَلسَّمَاءَ. قَالَ آدَمُ : يَا رَبِّ، مَا أَكْثَرَ ذُرِّيَّتِي؟! وَ لِأَمْرِ مَا خَلَقْتَهُمْ؟ فَمَا تُرِيدُ مِنْهُمْ بِأَخْذِكَ اَلْمِيثَاقَ عَلَيْهِمْ؟ قَالَ اَللَّهُ جَلَّ وَ عَزَّ: يَعْبُدُونَنِي لاٰ يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً ، وَ يُؤْمِنُونَ بِرُسُلِي وَ يَتَّبِعُونَهُمْ. قَالَ آدَمُ : يَا رَبِّ، فَمَا لِي أَرَى بَعْضَ اَلذَّرِّ أَعْظَمَ مِنْ بَعْضٍ؟! وَ بَعْضُهُمْ لَهُ نُورٌ كَثِيرٌ؟! وَ بَعْضُهُمْ لَهُ نُورٌ قَلِيلٌ؟! وَ بَعْضُهُمْ لَيْسَ لَهُ نُورٌ؟! فَقَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: لِذَلِكَ خَلَقْتُهُمْ لِأَبْلُوَهُمْ فِي كُلِّ حَالاَتِهِمْ. قَالَ آدَمُ : يَا رَبِّ، أَ تَأْذَنُ لِي بِالْكَلاَمِ فَأَتَكَلَّمَ؟ قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: تَكَلَّمْ فَإِنَّ رُوحَكَ مِنْ رُوحِي وَ طَبِيعَتَكَ خِلاَفُ كَيْنُونَتِي. فَقَالَ آدَمُ : يَا رَبِّ، فَلَوْ كُنْتَ خَلَقْتَهُمْ عَلَى مِثَالٍ وَاحِدٍ وَ قَدْرٍ وَاحِدٍ وَ طَبِيعَةٍ وَاحِدَةٍ وَ جِبِلَّةٍ وَاحِدَةٍ وَ أَرْزَاقٍ وَاحِدَةٍ وَ أَعْمَارٍ سَوَاءٍ لَمْ يَبْغِ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَ لَمْ يَكُنْ بَيْنَهُمْ تَحَاسُدٌ وَ تَبَاغُضٌ وَ لاَ اِخْتِلاَفٌ فِي شَيْءٍ مِنَ اَلْأَشْيَاءِ. قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: يَا آدَمُ . بِرُوحِي نَطَقْتَ وَ بِضَعْفِ طَبِيعَتِكَ تَكَلَّفْتَ مَا لاَ عِلْمَ لَكَ بِهِ، وَ أَنَا اَللَّهُ اَلْخَلاَّقُ اَلْعَلِيمُ، بِعِلْمِي خَالَفْتُ بَيْنَ خَلْقِي، وَ بِمَشِيئَتِي يَمْضِي فِيهِمْ أَمْرِي، وَ إِلَى تَدْبِيرِي وَ تَقْدِيرِي صَائِرُونَ، لاَ تَبْدِيلَ لِخَلْقِي. إِنَّمَا خَلَقْتُ اَلْجِنَّ وَ اَلْإِنْسِ لِيَعْبُدُونِي، وَ خَلَقْتُ اَلْجَنَّةَ لِمَنْ عَبَدَنِي وَ أَطَاعَنِي مِنْهُمْ وَ اِتَّبَعَ رُسُلِي وَ لاَ أُبَالِي، وَ خَلَقْتُ اَلنَّارَ لِمَنْ كَفَرَنِي وَ عَصَانِي وَ لَمْ يَتَّبِعْ رُسُلِي وَ لاَ أُبَالِي، وَ خَلَقْتُكَ وَ خَلَقْتُ ذُرِّيَّتَكَ مِنْ غَيْرِ فَاقَةٍ بِي إِلَيْكَ وَ إِلَيْهِمْ. وَ إِنَّمَا خَلَقْتُكَ وَ خَلَقْتُهُمْ لِأَبْلُوَكَ وَ أَبْلُوَهُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً فِي دَارِ اَلدُّنْيَا فِي حَيَاتِكُمْ وَ قَبْلَ مَمَاتِكُمْ، وَ لِذَلِكَ خَلَقْتُ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةَ، وَ اَلْحَيَاةَ وَ اَلْمَوْتَ، وَ اَلطَّاعَةَ وَ اَلْمَعْصِيَةَ، وَ اَلْجَنَّةَ وَ اَلنَّارَ . وَ كَذَلِكَ أَرَدْتُ فِي تَدْبِيرِي وَ تَقْدِيرِي وَ بِعِلْمِيَ اَلنَّافِذِ فِيهِمْ، خَالَفْتُ بَيْنَ صُوَرِهِمْ وَ أَجْسَامِهِمْ وَ أَلْوَانِهِمْ وَ أَعْمَارِهِمْ وَ أَرْزَاقِهِمْ وَ طَاعَتِهِمْ وَ مَعْصِيَتِهِمْ، فَجَعَلْتُ مِنْهُمُ اَلشَّقِيَّ وَ اَلسَّعِيدَ، وَ اَلْبَصِيرَ وَ اَلْأَعْمَى، وَ اَلْقَصِيرَ وَ اَلطَّوِيلَ، وَ اَلْجَمِيلَ وَ اَلذَّمِيمَ، وَ اَلْعَالِمَ وَ اَلْجَاهِلَ، وَ اَلْغَنِيَّ وَ اَلْفَقِيرَ، وَ اَلْمُطِيعَ وَ اَلْعَاصِيَ، وَ اَلصَّحِيحَ وَ اَلسَّقِيمَ، وَ مَنْ بِهِ اَلزَّمَانَةُ وَ مَنْ لاَ عَاهَةَ بِهِ، فَيَنْظُرُ اَلصَّحِيحُ إِلَى مَنْ بِهِ اَلْعَاهَةُ فَيَحْمَدُنِي عَلَى عَافِيَتِهِ، وَ يَنْظُرُ اَلَّذِي بِهِ اَلْعَاهَةُ إِلَى اَلصَّحِيحِ فَيَدْعُونِي وَ يَسْأَلُنِي أَنْ أُعَافِيَهُ، وَ يَصْبِرُ عَلَى بَلاَئِي فَأُثِيبُهُ جَزِيلَ عَطَائِي، وَ يَنْظُرُ اَلْغَنِيُّ إِلَى اَلْفَقِيرِ فَيَحْمَدُنِي وَ يَشْكُرُنِي، وَ يَنْظُرُ اَلْفَقِيرُ إِلَى اَلْغَنِيِّ فَيَدْعُونِى وَ يَسْأَلُنِي، وَ يَنْظُرُ اَلْمُؤْمِنُ إِلَى اَلْكَافِرِ فَيَحْمَدُنِي عَلَى مَا هَدَيْتُهُ، فَلِذَلِكَ خَلَقْتُهُمْ لِأَبْلُوَهُمْ وَ كَلَّفْتُهُمْ فِي اَلسَّرّٰاءِ وَ اَلضَّرّٰاءِ وَ فِيمَا أُعَافِيهِمْ وَ فِيمَا اِبْتَلَيْتُهُمْ وَ فِيمَا أَعْطَيْتُهُمْ وَ فِيمَا أَمْنَعُهُمْ. وَ أَنَا اَللَّهُ اَلْمَلِكُ اَلْقَادِرُ، وَ لِي أَنْ أَمْضِيَ جَمِيعَ مَا قَدَّرْتُ عَلَى مَا دَبَّرْتُ، وَ لِي أَنْ أُغَيِّرَ مِنْ ذَلِكَ مَا شِئْتُ إِلَى مَا شِئْتُ، وَ أُقَدِّمَ مِنْ ذَلِكَ مَا أَخَّرْتُ وَ أُؤَخِّرَ مَا قَدَّمْتُ مِنْ ذَلِكَ. وَ أَنَا اَللَّهُ اَلْفَعَّالُ لِمَا أُرِيدُ، لاَ أُسْأَلُ عَمَّا أَفْعَلُ وَ أَنَا أَسْأَلُ خَلْقِي عَمَّا هُمْ فَاعِلُونَ.
وَ رَوَاهُ اَلشَّيْخُ اَلصَّدُوقُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ بَابَوَيْهِ فِي كِتَابِ اَلْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْحَسَنِ بْنِ اَلْوَلِيدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْحَسَنِ اَلصَّفَّارِ ، وَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ جَمِيعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ : مِثْلَهُ.
زبان ترجمه:

کلیات حدیث قدسی ;  ج ۱  ص ۱۸

شيخ بزرگوار ثقة الاسلام ابو جعفر محمد بن يعقوب كلينى رضى اللّٰه عنه از محمد بن يحيى از احمد بن محمد از على بن ابراهيم از پدرش و همه اينها از حسن بن محبوب از هشام بن سالم از حبيب سجستانى از ابو جعفر محمد بن على باقر عليه السلام نقل كرده كه حضرت فرمود: هنگامى كه خداوند عز و جل اولاد آدم را از صلبش بيرون كرد تا از آنها براى ربوبيت خود و نبوت همه پيامبران عهد و ميثاق بگيرد، نخستين پيامبرى كه برايش از آنها ميثاق گرفت، نبوت محمد بن عبد اللّٰه صلى اللّٰه عليه و آله بود. و بعد هم خداوند خطاب به آدم چنين فرمود: اى آدم، نگاه كن ببين چه مى‌بينى‌؟ آدم در جهان ملكوتى، همۀ اولادانش را از اول تا آخر مشاهده نمود و ديد آنها مانند ذرات ريز آسمان را پر كرده‌اند. آدم عرض كرد: اى خداوند بزرگ، اولادان من چقدر زيادند! براى چه آنها را آفريده‌اى و منظورت از گرفتن اين پيمان چيست‌؟ خداوند پاسخ داد: براى اين كه به من عبادت كنند و برايم شريكى در خداوندى قايل نشوند و به پيامبران من ايمان آورند و از آنها تبعيت كنند. آدم عرض كرد: خداوندا، علت آن امر چيست كه من از اين نقطه بعضى را بزرگ و بعضى ديگر را كوچك مى‌بينم، در حالى كه بعضى از آنها نورشان زياد است و برخى ديگر كم و بعضى هم نور ندارند؟ خداوند فرمود: ما آنها را بر حسب لياقت و استعدادشان آفريديم كه در همه حال آنها را مورد آزمايش قرار دهيم.آدم عرض كرد: خداوندا، آيا به من اجازه حرف زدن را مى‌دهى‌؟ خداوند فرمود: حرف بزن. چون روحت از من است (لازمۀ روحت نطق و بيان است) منتها جسمت بر خلاف وجود من است. آدم عرض كرد: خداوندا، اگر آنها را يك جور خلق مى‌كردى و به همۀ آنها يك طبيعت و ذات، و روزى و عمر يكسان مى‌دادى بهتر نبود؟ چون در آن صورت آنها نسبت به هم تعدى نمى‌كردند و ميان آنها حسد و كينه و بغض پديد نمى‌آمد. خلاصه هيچ گونه اختلاف با هم نداشتند؟ خداوند عز و جل فرمود: اى آدم، تو بوسيله روحى كه از من دارى حرف مى‌زنى و درك مى‌كنى. ولى بواسطه نقصى كه جسمت دارد مطالبى را مى‌گويى كه عالم به حقيقت آنها نيستى. در حالى كه مى‌دانى من خداوند عالم و حكيم هستم و من بواسطه همان علم و حكمتى كه دارم ميان مخلوقاتم اختلاف به وجود آوردم و با مشيت خودم امور آنها را اداره مى‌كنم و آنها در مسير تقدير و تدبير من به حركت وجودى خويش ادامه مى‌دهند. در خلقت من تغيير نيست. من جن و انس را خلق كردم تا به من عبادت كنند (براى اين كه يگانه نيروى محركه آنها در سير مراحل وجودى همين شناخت و عبادت من است). و بهشت را براى كسانى خلق كردم كه به من عبادت كنند و از اوامرم اطاعت نمايند و از پيامبرانم تبعيت كنند. جهنم را براى كسانى آفريدم كه به من كافر شوند و عصيان كنند و به پيامبرانم تبعيت نكنند. من تو و فرزندانت را آفريدم، در حالى كه به شما نيازى نداشتم. بلكه همۀ شما را براى اين آفريدم كه آزمايش خود را نشان دهيد تا معلوم شود كداميك از شما در دنيا كارهايتان خوب است و كدام از شما كارهايتان بد است. به همين خاطر بود كه دنيا و آخرت، حيات و مرگ، اطاعت و معصيت و بهشت و جهنم را آفريدم.باز هم من با تدبير و تقدير و علم نافذم، ميان صورتها و اجسام و رنگها و عمرهايشان اختلاف به وجود آوردم. و همچنين در ميان روزيها و طاعت و معصيتشان تفاوت گذاردم. بعضى از آنها را شقى كردم و بعضى را سعيد، بعضى را كور و بعضى را بينا، بعضى را كوتاه قد و برخى را بلند قد، بعضى را زيبا و بعضى را زشت، بعضى را عالم و برخى را جاهل، بعضى را فقير و بعضى را غنى كردم، بعضى را مطيع و برخى را عاصى، برخى را بيمار و عده‌اى را سالم، بعضى را زمين‌گير و برخى بدون عيب هستند. همه اين كارها لازمه خلقت بود. براى اين كه آن شخص سالم و بى‌عيب به آن شخص معيوب نگاه كند و به خاطر سلامتى‌اش به من شكر و حمد بگويد. و يا آن كه عيب‌دار است به شخص سالم نگاه كند به من متوسل شود تا به او هم سلامتى بدهم. و همچنين به بلاى من صبر كند تا به او پاداش خوب بدهم. يا اين كه شخص غنى به فقير نگاه كند به خاطر ثروتى كه به وى داده‌ام به من حمد نمايد، و يا شخص فقير با ديدن شخص غنى از من ثروت بخواهد و يا اين كه مؤمن به كافر نگاه كند به خاطر هدايتى كه داده‌ام به من حمد و سپاس گويد. پس با توجه به اين حقايق فطرت است كه من انسانها را آفريدم تا آزمايش كنم و آنها را بر حسب نياز ذاتشان چنان كردم كه در رفاه و سختى، آسانى و گرفتارى، به ياد من باشند و متوجه باشند كه من چرا به بعضيها نعمت مى‌دهم و به بعضى نمى‌دهم.پس همه بندگان من بايد بدانند كه من خداوند قادر و توانا هستم و مى‌توانم همه تقدير و تدبيرهاى خود را عملى كنم. باز هم مى‌توانم آنچه را كه مى‌خواهم از اين تقدير و تدبير عوض كنم و من خداوند فعالى هستم كه براى هر چيزى اراده كنم، هيچ كس قادر نيست جلو اراده‌ام را بگيرد و يا اين كه در بارۀ كارهايم از من استيضاح كند. ولى من مى‌توانم ديگران را در بارۀ اعمالشان استيضاح كنم. شيخ صدوق ابو جعفر محمد بن على بن حسين بن بابويه اين حديث را در كتاب علل خود از محمد بن حسن بن وليد از محمد بن حسن صفار از پدرش از سعد بن عبد اللّٰه و همه اينها از احمد بن محمد بن عيسى از حسن بن محبوب به همان مضمون نقل كرده است.

divider