شناسه حدیث :  ۳۶۰۲۲۹

  |  

نشانی :  تنبيه الخواطر و نزهة النواظر (مجموعة ورّام)  ,  جلد۱  ,  صفحه۱۴۲  

عنوان باب :   الجزء الأول باب ذم الدنيا

معصوم :   غير معصوم

وَ كَتَبَ اَلْحَسَنُ اَلْبَصْرِيُّ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اَلْعَزِيزِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اَلدُّنْيَا دَارُ ظَعْنٍ وَ لَيْسَتْ بِدَارِ إِقَامَةٍ وَ إِنَّمَا أُنْزِلَ آدَمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِلَيْهَا عُقُوبَةً فَاحْذَرْهَا يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ فَإِنَّ اَلزَّادَ مِنْهَا تَرْكُهَا وَ اَلْغِنَى مِنْهَا فَقْرُهَا لَهَا فِي كُلِّ حِينٍ قَتِيلٌ تُذِلُّ مَنْ أَعَزَّهَا وَ تُفْقِرُ مَنْ جَمَعَهَا هِيَ كَالسَّمِّ يَأْكُلُهُ مَنْ لاَ يَعْرِفُهُ وَ هُوَ حَتْفُهُ فَكُنْ فِيهَا كَالْمُدَاوِي جِرَاحَتَهُ يَحْتَمِي قَلِيلاً مَخَافَةَ مَا يَكْرَهُ طَوِيلاً وَ يَصْبِرُ عَلَى شِدَّةِ اَلدَّوَاءِ مَخَافَةَ طُولِ اَلْبَلاَءِ فَاحْذَرْ هَذِهِ اَلدَّارَ اَلْغَدَّارَةَ اَلْخَتَّالَةَ اَلْخَدَّاعَةَ اَلَّتِي قَدْ تَزَيَّنَتْ بِخُدَعِهَا وَ قَتَلَتْ بِغُرُورِهَا وَ خَتَلَتْ بِآمَالِهَا وَ شَوَّقَتْ لِخُطَّابِهَا فَأَصْبَحَتْ كَالْعَرُوسِ اَلْمُتَحَلِّيَةِ اَلْجَمِيلَةِ فَالْعُيُونُ إِلَيْهَا نَاظِرَةٌ وَ اَلْقُلُوبُ عَلَيْهَا وَالِهَةٌ وَ اَلنُّفُوسُ لَهَا عَاشِقَةٌ وَ هِيَ لِأَزْوَاجِهَا كُلِّهِمْ قَاتِلَةٌ فَلاَ اَلْبَاقِي بِالْمَاضي مُعْتَبِرٌ وَ لاَ اَلْآخَرُ عَلَى اَلْأَوَّلِ مُزْدَجِرٌ وَ لاَ اَلْعَارِفُ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حِينَ أَخْبَرَهُ عَنْهَا مُدَّكِرٌ فَعَاشِقٌ لَهَا قَدْ ظَفِرَ مِنْهَا بِحَاجَتِهِ فَاغْتَرَّ وَ طَغَى وَ نَسِيَ اَلْمَعَادَ وَ اِشْتَغَلَ بِهَا لُبُّهُ حَتَّى زَلَّتْ عَنْهَا قَدَمُهُ فَعَظُمَتْ نَدَامَتُهُ وَ كَثُرَتْ حَسْرَتُهُ وَ اِجْتَمَعَتْ عَلَيْهِ سَكَرَاتُ اَلْمَوْتِ بِأَلَمِهَا وَ حَسَرَاتُ اَلْفَوْتِ بِغُصَّتِهَا وَ مَنْ رَغِبَ فِيهَا لَمْ يُدْرِكْ مِنْهَا مَا طَلَبَ وَ لَمْ يُرِحْ نَفْسَهُ مِنَ اَلتَّعَبِ فَخَرَجَ بِغَيْرِ زَادٍ وَ قَدِمَ عَلَى غَيْرِ مِهَادٍ فَاحْذَرْهَا وَ كُنْ آنَسَ مَا تَكُونُ فِيهَا أَحْذَرَ مَا تَكُونُ مِنْهَا فَإِنَّ صَاحِبَ اَلدُّنْيَا كُلَّمَا اِطْمَأَنَّ مِنْهَا إِلَى سُرُورٍ أَشْخَصَتْهُ مِنْهُ إِلَى مَكْرُوهٍ وَ اَلسَّارُّ فِيهَا لِأَهْلِهَا غَارٌّ وَ اَلنَّافِعُ مِنْهَا غَداً ضَارٌّ وَ قَدْ وَصَلَ اَلرَّخَاءُ مِنْهَا فِي اَلْبَلاَءِ وَ جُعِلَ اَلْبَقَاءُ فِيهَا إِلَى اَلْفَنَاءِ فَسُرُورُهَا مَشُوبٌ بِالْأَحْزَانِ لاَ يَرْجِعُ مِنْهَا مَا وَلَّى وَ أَدْبَرَ وَ لاَ يُدْرَى مَا هُوَ آتٍ فَيُنْتَظَرَ أَيَّامُهَا كَاذِبَةٌ وَ آمَالُهَا بَاطِلَةٌ وَ صَفْوُهَا كَدِرٌ وَ عَيْشُهَا نَكِدٌ وَ اِبْنُ آدَمَ فِيهَا عَلَى خَطَرٍ وَ إِنْ عَقَلَ فَنَظَرَ وَ هُوَ مِنَ اَلنَّعْمَاءِ عَلَى خَطَرٍ وَ مِنَ اَلْبَلاَءِ عَلَى حَذَرٍ فَلَوْ كَانَ اَلْخَالِقُ لَمْ يُخْبِرْ عَنْهَا خَبَراً وَ لَمْ يَضْرِبْ لَهَا مَثَلاً لَكَانَتِ اَلدُّنْيَا قَدْ أَيْقَظَتِ اَلنَّائِمَ وَ نَبَّهَتِ اَلْغَافِلَ فَكَيْفَ وَ قَدْ جَاءَ مِنَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ زَاجِرٌ وَ فِيهَا وَاعِظٌ فَمَا لَهَا عِنْدَ اَللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ قَدْرٌ وَ مَا نَظَرَ إِلَيْهَا مُنْذُ خَلَقَهَا وَ لَقَدْ عُرِضَتْ عَلَى نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بِمَفَاتِيحِهَا وَ خَزَائِنِهَا لاَ يَنْقُصُهُ عِنْدَ اَللَّهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا وَ كَرِهَ أَنْ يُخَالِفَ عَلَى اَللَّهِ أَمْرَهُ أَوْ يُحِبَّ مَا أَبْغَضَ خَالِقُهُ أَوْ يَرْفَعَ مَا وَضَعَ مَلِيكُهُ فَزَوَاهَا عَنِ اَلصَّالِحِينَ اِخْتِيَاراً وَ بَسَطَهَا لِأَعْدَائِهِ اِغْتِرَاراً أَ فَيَظُنُّ اَلْمَغْرُورُ بِهَا اَلْمُقْتَدِرُ عَلَيْهَا أَنَّهُ أُكْرِمَ بِهَا وَ نَسِيَ مَا صَنَعَ اَللَّهُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ حِينَ شَدَّ اَلْحَجَرَ عَلَى بَطْنِهِ وَ لَقَدْ جَاءَتِ اَلرِّوَايَةُ عَنْهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَنَّهُ قَالَ لِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِذَا رَأَيْتَ اَلْغِنَى مُقْبِلاً فَقُلْ ذَنْبٌ عُجِّلَتْ عُقُوبَتُهُ وَ إِذَا رَأَيْتَ اَلْفَقْرَ مُقْبِلاً فَقُلْ مَرْحَباً بِشِعَارِ اَلصَّالِحِينَ وَ إِنْ شِئْتَ اِقْتَدَيْتَ بِصَاحِبِ اَلرُّوحِ وَ اَلْكَلِمَةِ اِبْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَقُولُ إِدَامِيَ اَلْجُوعُ وَ شِعَارِيَ اَلْخَوْفُ وَ لِبَاسِيَ اَلصُّوفُ وَ صِلاَئِي فِي اَلشِّتَاءِ مَشَارِقُ اَلشَّمْسِ وَ سِرَاجِيَ اَلْقَمَرُ وَ دَابَّتِي رِجْلاَيَ وَ طَعَامِي وَ فَاكِهَتِي مَا أَنْبَتَتِ اَلْأَرْضُ أَبِيتُ وَ لَيْسَ لِي شَيْءٌ وَ أُصْبِحُ وَ لَيْسَ لِي شَيْءٌ وَ لَيْسَ عَلَى اَلْأَرْضِ أَحَدٌ أَغْنَى مِنِّي .
زبان ترجمه:

مجموعه ورّام / ترجمه عطائی ;  ج ۱  ص ۲۷۱

حسن بصرى به عمر بن عبد العزيز نوشت:امّا بعد،دنيا سراى رفتن است، نه سراى ماندن و حضرت آدم به عنوان مجازات به دنيا فرود آورده شد،پس،از دنيا بر حذر باش اى امير المؤمنين!زيرا كه توشۀ دنيا،ترك دنيا است،و بى‌نيازى از دنيا،در نيازمندى است،دنيا هر لحظه كشته‌اى بجا مى‌گذارد،هر كه را عزّت داده است،خوار مى‌سازد،و هر جمعى را پراكنده مى‌كند.دنيا چون زهرى است كه هر كه نمى‌شناسد،آن را مى‌خورد،و باعث قتل اوست.تو در دنيا همچون كسى باش،كه زخم خود را معالجه مى‌كند،اندكى پرهيز مى‌كند كه مبادا ناراحتيش طولانى شود،و بر سختى معالجه مقاومت مى‌كند،از ترس اين كه مبادا بيماريش طول بكشد بنا بر اين از اين دنياى فريبكار،حيله‌گر بترس كه با نيرنگ خود را آراسته و با فريبكاريش كسانى را كشته و با آرمانهايش فريفته،و خواستگارانش را شيفته كردهو خود را چون عروسى زيبا،زينت كرده،چشمها به سوى آن خيره،و دلها،شيدا و نفوس دلباختۀ آن شده است،در حالى كه او تمام همسرانش را كشته است،پس چرا باقيمانده‌ها از گذشته‌ها عبرت نگيرند،و آيندگان از پيشينيان درس خوددارى نياموزند،و خداشناسان آنجا كه خداوند از حال دنيا خبر مى‌دهد،به خود نيايند.گاهى دلباختۀ دنيا به حاجت خود برسد، آنگاه مغرور شده سركشى كند و قيامت را فراموش كرده،فكر خود را مشغول دنيا سازد،تا اين كه پايش بلغزد،و سخت پشيمان شود و با حسرت زياد،لحظه‌هاى سخت مرگ با تمام شدّت در رسد،و حسرتهاى مردن با تمام غمهايش او را فراگيرند،هر كه علاقمند دنيا باشد،خواسته خود را در نيابد،و خود را از رنج آسوده نسازد،و بدون توشه از دنيا بيرون رود،و بى‌آمادگى رهسپار شود،بنا بر اين از دنيا حذر كن،و علاقه‌مندترين چيز دنيا را خطرناكترين چيز بدان،زيرا دنيادار هر چه بيشتر به شادمانى دنيا دلبسته باشد با ناراحتى بيشتر از دنيا بيرون رود،و آنچه در دنيا باعث شادى است،فريبنده،و آنچه سودبخش است فردا پر زيان است، خوشى دنيا پيوسته ناخوشى است،و به جاى بقا،فناست،و شادى آن آميخته به اندوههاست،هر كه به او پشت كرد و از او رو گرداند ديگر برنگشت،و نمى‌داند چه پيش خواهد آمد،تا منتظر آن باشد،روزهايش(به دليل زودگذر بودن) دروغين است،و آرمانهايش بيهوده،و زلالش،تيره،و زندگيش نكبت آور.فرزند آدم در دنيا در معرض خطر است،اگر عاقل است بايد بينديشد او در نعمتهاى دنيا احساس خطر و از گرفتاريها،پرهيز مى‌كند،حال اگر خداوند از اينها خبر نداده بود،و براى او مثل نزده بود،دنيا،خود،خفته را بيدار،و غافل را هوشيار مى‌كرد تا چه رسد كه از جانب خداوند متعال باز دارنده و در بارۀ دنيا پند دهنده آمده است. دنيا در نزد خدا منزلتى ندارد،و از روزى كه آفريده است بر او نگاه نكرده است، دنيا كليدها و گنجهاى خود را بر پيامبر(صلّى الله عليه و آله)عرضه كرد؛بدون اين كه به مقدار بال پشه‌اى از مقام او در نزد خدا كاسته شود،پيامبر(صلّى الله عليه و آله)از پذيرش آن سرباز زد، و نخواست با امر الهى مخالفت كند،يا آنچه را كه آفريدگارش دوست ندارد، دوست بدارد،و آنچه را كه مالك او پست مى‌شمارد،او اهميّت دهد،نيكان را از روى اختيار،از دنيا منع كرده،و دست دشمنانش را از روى فريب،بر دنيا باز گذاشته است،پس آن كه فريفتۀ دنياست و قدرت و توان دارد،گمان مى‌برد كه به خاطر دنيا گرامى است،و فراموش كرده است آنچه را كه خداوند نسبت به حضرت محمد(صلّى الله عليه و آله)-آنگاه كه سنگ بر شكم بست-انجام داد!و در روايتى آمده است كه خداى متعال به حضرت موسى فرمود:هر گاه ثروتى را ديدى مى‌آيد، بگو:گناهى است كه مجازاتش نزديك است،و هر گاه فقر و تنگدستى را ديدى، بگو:مرحبا به شعار نيكان،و اگر خواستى به صاحب روح و كلمه،عيسى بن مريم اقتدا كن كه مى‌گفت:خورشم گرسنگى و شعارم،ترس از خدا،لباسم، پشمينه،وسيله گرمايم در زمستان،تابش خورشيد و چراغم مهتاب،و مركبم، پاها و خوردنى و ميوه‌ام،روييدنيهاى زمين است،شب را به سر بردم كه چيزى نداشتم،و بامداد كردم كه چيزى نداشتم در حالى كه روى زمين كسى از من بى‌نيازتر نبود.

divider