شناسه حدیث :  ۲۹۳۲۵۷

  |  

نشانی :  إرشاد القلوب  ,  جلد۲  ,  صفحه۲۷۴  

عنوان باب :   الجزء الثاني [باب في فضائل و مناقب أمير المؤمنين علي بن أبي طالب و غزواته عليه السلام ] [قصّة اليهودي و افتقاده حميره]

معصوم :   امیرالمؤمنین (علیه السلام)

وَ بِالْإِسْنَادِ إِلَى أَبِي حَمْزَةَ اَلثُّمَالِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ اَلسَّبِيعِيِّ قَالَ: دَخَلْتُ اَلْمَسْجِدَ اَلْأَعْظَمَ بِالْكُوفَةِ فَإِذَا أَنَا بِشَيْخٍ أَبْيَضِ اَلرَّأْسِ وَ اَللِّحْيَةِ لاَ أَعْرِفُهُ مُسْنِداً إِلَى أُسْطُوَانَةٍ وَ هُوَ يَبْكِي وَ دُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى خَدَّيْهِ فَقُلْتُ لَهُ يَا شَيْخُ مَا يُبْكِيكَ فَقَالَ إِنَّهُ أَتَتْ عَلَيَّ نَيِّفٌ وَ مِائَةُ سَنَةٍ لَمْ أَرَ فِيهَا عَدْلاً وَ لاَ حَقّاً وَ لاَ عِلْماً ظَاهِراً إِلاَّ سَاعَتَيْنِ مِنْ لَيْلٍ وَ سَاعَتَيْنِ مِنَ اَلنَّهَارِ وَ أَنَا أَبْكِي لِذَلِكَ فَقُلْتُ وَ مَا تِلْكَ اَلسَّاعَةُ وَ اَللَّيْلَةُ وَ اَلْيَوْمُ اَلَّذِي رَأَيْتَ فِيهِ اَلْعَدْلَ قَالَ إِنِّي رَجُلٌ مِنَ اَلْيَهُودِ وَ كَانَ لِي ضَيْعَةٌ بِنَاحِيَةِ سُورَاءَ وَ كَانَ لَنَا جَارٌ فِي اَلضَّيْعَةِ مِنْ أَهْلِ اَلْكُوفَةِ يُقَالُ لَهُ اَلْحَارِثُ اَلْأَعْوَرُ اَلْهَمْدَانِيُّ وَ كَانَ رَجُلاً مُصَابَ اَلْعَيْنِ وَ كَانَ لِي صَدِيقاً وَ خَلِيطاً وَ إِنِّي دَخَلْتُ اَلْكُوفَةَ يَوْماً مِنَ اَلْأَيَّامِ وَ مَعِي طَعَامٌ عَلَى أَحْمِرَةٍ لِي أُرِيدُ بَيْعَهَا بِالْكُوفَةِ فَبَيْنَمَا أَنَا أَسُوقُ اَلْأَحْمِرَةَ وَ قَدْ صِرْتُ فِي سَبِخَةِ اَلْكُوفَةِ وَ ذَلِكَ بَعْدَ عِشَاءِ اَلْآخِرَةِ فَافْتَقَدْتُ حَمِيرِي فَكَأَنَّ اَلْأَرْضَ اِبْتَلَعَتْهَا أَوِ اَلسَّمَاءَ تَنَاوَلَتْهَا أَوْ كَأَنَّ اَلْجِنَّ اِخْتَطَفَتْهَا وَ طَلَبْتُ يَمِيناً وَ شِمَالاً فَلَمْ أَجِدْهَا فَأَتَيْتُ مَنْزِلَ اَلْحَارِثِ اَلْهَمْدَانِيِّ مِنْ سَاعَتِي أَشْكُو إِلَيْهِ مَا أَصَابَنِي وَ أَخْبَرْتُهُ اَلْخَبَرَ فَقَالَ اِنْطَلِقْ بِنَا إِلَى أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ حَتَّى نُخْبِرَهُ فَانْطَلَقْنَا إِلَيْهِ فَأَخْبَرْنَاهُ اَلْخَبَرَ فَقَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لِلْحَارِثِ- اِنْصَرِفْ إِلَى مَنْزِلِكَ وَ خَلِّنِي وَ اَلْيَهُودِيَّ فَأَنَا ضَامِنٌ لِحَمِيرِهِ وَ طَعَامِهِ حَتَّى أَرُدَّهَا عَلَيْهِ فَمَضَى اَلْحَارِثُ إِلَى مَنْزِلِهِ وَ أَخَذَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ بِيَدِي حَتَّى أَتَيْنَا إِلَى اَلْمَوْضِعِ اَلَّذِي اِفْتَقَدْتُ فِيهِ حَمِيرِي وَ طَعَامِي فَحَوَّلَ وَجْهَهُ عَنِّي وَ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ وَ لِسَانَهُ بِكَلاَمٍ لَمْ أَفْهَمْهُ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ وَ اَللَّهِ مَا عَلَى هَذَا بَايَعْتُمُونِي وَ عَاهَدْتُمُونِي يَا مَعْشَرَ اَلْجِنِّ وَ اَيْمُ اَللَّهِ لَئِنْ لَمْ تَرُدُّوا عَلَى اَلْيَهُودِيِّ حَمِيرَهُ وَ طَعَامَهُ لَأَنْقُضَنَّ عَهْدَكُمْ وَ لَأُجَاهِدَنَّكُمْ فِي اَللّٰهِ حَقَّ جِهٰادِهِ قَالَ فَوَ اَللَّهِ مَا فَرَغَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ مِنْ كَلاَمِهِ حَتَّى رَأَيْتُ حَمِيرِي وَ طَعَامِي بَيْنَ يَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ اِخْتَرْ يَا يَهُودِيُّ إِحْدَى اَلْخَصْلَتَيْنِ إِمَّا أَنْ تَسُوقَ حَمِيرَكَ وَ أَحُثَّهَا عَلَيْكَ أَوْ أَسُوقَهَا أَنَا وَ تَحُثَّهَا عَلَيَّ أَنْتَ قَالَ قُلْتُ بَلْ أَسُوقُهَا أَنَا أَقْوَى عَلَى حَثِّهَا وَ تَقَدَّمْ أَنْتَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَمَامَهَا وَ أَتْبَعْتُهُ بِالْحَمِيرِ حَتَّى اِنْتَهَى بِهَا إِلَى اَلرَّحْبَةِ فَقَالَ يَا يَهُودِيُّ إِنَّ عَلَيْكَ بَقِيَّةً مِنَ اَلْمَالِ فَاحْفَظْ حَمِيرَكَ حَتَّى تُصْبِحَ وَ حُطَّ أَنْتَ عَنْهَا أَوْ أَنَا أَحُطُّ عَنْهَا وَ تَحْفَظُ أَنْتَ حَتَّى تُصْبِحَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ أَنَا أَقْوَى عَلَى حَطِّهَا وَ أَنْتَ عَلَى حِفْظِهَا حَتَّى يَطْلُعَ اَلْفَجْرُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ خَلِّنِي وَ إِيَّاهَا وَ نَمْ أَنْتَ حَتَّى يَطْلُعَ اَلْفَجْرُ فَلَمَّا طَلَعَ اَلْفَجْرُ اِنْتَبَهْتُ وَ قَالَ لِي قُمْ قَدْ طَلَعَ اَلْفَجْرُ فَاحْفَظْ حَمِيرَكَ وَ لَيْسَ عَلَيْكَ بَأْسٌ فَلاَ تَغْفَلْ عَنْهَا حَتَّى أَعُودَ إِلَيْكَ إِنْ شَاءَ اَللَّهُ تَعَالَى ثُمَّ اِنْطَلَقَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ فَصَلَّى بِالنَّاسِ اَلصُّبْحَ فَلَمَّا طَلَعَتِ اَلشَّمْسُ أَتَانِي وَ قَالَ اِفْتَحْ بُرَّكَ عَلَى بَرَكَةِ اَللَّهِ تَعَالَى وَ سَائِرَ طَعَامِكَ فَفَعَلْتُ ثُمَّ قَالَ اِخْتَرْ مِنِّي خَصْلَةً مِنْ إِحْدَى خَصْلَتَيْنِ إِمَّا أَنْ أَبِيعَ أَنَا وَ تستوف[تَسْتَوْفِيَ]أَنْتَ اَلثَّمَنَ أَوْ تَبِيعَ أَنْتَ وَ أَنَا أَسْتَوْفِي لَكَ اَلثَّمَنَ فَقُلْتُ بَلْ أَبِيعُ أَنَا وَ تَسْتَوْفِي لِي أَنْتَ اَلثَّمَنَ فَقَالَ اِفْعَلْ فَلَمَّا فَرَغْتُ مِنْ بَيْعِي سَلَّمَ إِلَيَّ اَلثَّمَنَ وَ قَالَ لِي أَ لَكَ حَاجَةٌ فَقُلْتُ نَعَمْ أُرِيدُ أَدْخُلُ فِي شِرَاءِ حَوَائِجَ لِي فَقَالَ اِنْطَلِقْ حَتَّى أُعِينَكَ فَإِنَّكَ ذِمِّيٌّ فَلَمْ يَزَلْ مَعِي حَتَّى فَرَغْتُ مِنْ حَوَائِجِي ثُمَّ وَدَّعَنِي فَقُلْتُ لَهُ عِنْدَ اَلْفَرَاغِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ عَالِمُ هَذِهِ اَلْأُمَّةِ وَ خَلِيفَةُ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ عَلَى اَلْجِنِّ وَ اَلْإِنْسِ فَجَزَاكَ اَللَّهُ عَنِ اَلْإِسْلاَمِ خَيْراً ثُمَّ اِنْطَلَقْتُ إِلَى ضَيْعَتِي فَأَقَمْتُ بِهَا شُهُوراً وَ نَحْوَ ذَلِكَ فَاشْتَقْتُ إِلَى رُؤْيَةِ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَقَدِمْتُ وَ سَأَلْتُ عَنْهُ فَقِيلَ لِي قَدْ قُتِلَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَاسْتَرْجَعْتُ وَ صَلَّيْتُ عَلَيْهِ صَلاَةً كَثِيرَةً وَ قُلْتُ عِنْدَ فَرَاغِي ذَهَبَ اَلْعِلْمُ وَ كَانَ أَوَّلُ عَدْلٍ رَأَيْتُهُ مِنْهُ تِلْكَ اَللَّيْلَةَ وَ آخِرُ عَدْلٍ رَأَيْتُهُ مِنْهُ فِي ذَلِكَ اَلْيَوْمِ فَمَا لِي لاَ أَبْكِي .
زبان ترجمه:

إرشاد القلوب / ترجمه رضایی ;  ج ۲  ص ۱۳۳

ابو حمزه‌ى ثمالى از ابى اسحق سبيعى روايت كرده كه گفت وارد مسجد اعظم كوفه شدم ناگاه پير مردى را كه سر و صورتش سفيد شده بود ديدم كه بر ستونى تكيه كرده و گريه ميكرد و اشكش بصورتش روان شده باو گفتم اى پير مرد را گريه ميكنى گفت يك صد و چند سال عمر من است در اين مدت عدل و داد و راستى و دانشى كه آشكار شود نديده‌ام مگر دو ساعت از شب و دو ساعت از روز گريه‌ى من براى همين است. بدو گفتم آن دو ساعت از شب و روز كه عدل و دادگرى ديدى چه ساعتى است گفت من مردى يهوديم كه باغى دارم در طرف سوراء ما را همسايه‌ايست كه از اهل كوفه در كنار آن باغ كه نامش حارث اعور همدانيست او مردى است كه چشمش آسيب ديده او دوست و يار من است. همانا من در يكى از روزها وارد كوفه شدم با من طعامى بود بار خرها و اراده فروش آن را در كوفه داشتم در آن ميان كه خرها پيش من بود شب هنگام نماز خفتن وارد بازار شدم الاغهايم را گم كردم تو گفتى بآسمان بالا رفتند يا بزمين فرو شدند يا جنيان آنها را بردند بطرف چپ و راست در جستجوى آن بر آمدم پيدا نكردم بخانه‌ى حارث همدانى آمدم و جريان را باو گذارش دادم او گفت با من بيا تا خدمت امير المؤمنين برويم و داستان را بعرض آن حضرت برسانيم.بمحضر آن حضرت رفتيم و او را از داستان آگاه كرديم امير- المؤمنين بحارث فرمود:بخانه‌ات برگرد اين يهودى را با من واگذار من ضمانت طعام و الاغهايش را ميكنم تا اينكه بوى برگردانم حارث بخانه‌اش رفت. حضرت امير المؤمنين دست مرا گرفت آمديم تا رسيديم بآنجا كه طعام و الاغها را گم كرده بودم صورتش را از من برگرداند و لبانش را حركت داد سخنى چند گفت كه من نمى‌فهميدم بعد سرش را بلند كرد و مى‌شنيدم كه ميفرمود اى گروه جنيان بخدا سوگند چنين قرار و مدارى با من نكرديد و چنين پيمانى با من نه بستيد و بخدا سوگند اگر الاغها و طعام مرد يهودى را بوى برنگردانيد مسلم پيمان شما را مى‌شكنم و در راه خدا با شما مى‌جنگم يهودى گفت بخدا سوگند هنوز على عليه السّلام از كلامش فارغ و آسوده نشده بود كه الاغها و طعام را در برابرم آماده ديدم بعد فرمود اى يهودى يكى از دو كار را اختيار كن يا تو خرها را بران من مردم را وادار بخريد متاعت ميكنم يا من خرها را ميرانم تو مردم را دعوت كن بخريد متاعت عرضكردم بهر دوى اين كار من سزاوارترم شما جلو برو منهم با الاغها پشت سر مى‌آيم تا اينكه بمكان وسيعى رسيدم. سپس فرمود:اى يهودى هنوز از شب مدتى بجا مانده الاغهايت را نگهدارى كن تا اينكه بامداد شود تو پالان از پشت اينها بر ميدارى يا من بردارم و تو نگهدارى ميكنى تا صبح يا من نگهدارى كنم عرض كردم اى امير مؤمنان من سزاوارترم كه پالان از پشت اينها برگيرم و تو نگهدارى كنى.فرمود اينها را بمن واگذار و تو بخواب تا صبح من ترا صبح بيدار ميكنم چون صبح طالع شد فرمود بلند شو كه سپيده دم شد الاغهايت را نگهدارى كن كه باكى بر تو نيست از اينها غافل و بيخبر مباش تا من ان شاء اللّٰه بسوى تو برگردم بعد امير المؤمنين رفت با مردم نماز صبح را خواند هنگامى كه آفتاب بيرون آمد پيش من آمد و فرمود: بگشا بارهاى متاع را به بركت خدا بارها را باز كردم. بعد فرمود:يكى از دو كار را اختيار كن يا من جنسهاى ترا بفروشم تو پولش را بگير يا تو بفروش من بهاى آنها را ميگيرم عرض كردم بلكه من ميفروشم شما بهايش را دريافت كنيد فرمود:انجام ده چون از فروش فارغ شدم پولها را تسليم من كرد فرمود:آيا ترا حاجت و نيازى هست عرضكردم بلى ميخواهم در خريد جنس هم مرا كمك فرمائيد فرمود برو تا ترا كمك و يارى كنم زيرا كه تو ذمى هستى. او هميشه با من بود تا از كارهايم آسوده خاطر شدم بعد با من خداحافظى كرد سپس هنگام جدائى از او گفتم«اشهد ان لا اله الا اللّٰه وحده لا شريك له و ان محمّدا رسول اللّٰه و اشهد انك عالم هذه الامة و خليفة رسول اللّٰه»خدا ترا از طرف اسلام جزا و پاداشى نيك بدهد. بعد بسوى باغم رفتم چند ماهى در آنجا ماندم سپس عاشق ديدار امير المؤمنين شدم برگشتم گفتند كشته شده درود فراوانى بر او فرستادم هنگام فارغ شدن از درود گفتم علم و دانش رفت اول عدالتى كه من ديدم از او آن شب بود و آخرين دادگرى كه از او ديدم در آن روز بود چرا گريه نكنم.

divider

إرشاد القلوب / ترجمه سلگی ;  ج ۲  ص ۱۲۹

معجزه ديگر از زبان ابى حمزۀ ثمالى ابى حمزه گويد:به مسجد اعظم كوفه وارد شدم،پير مردى را با موهاى سپيد ديدم كه بر يكى از ستونهاى مسجد،تكيه كرده و گريه مى‌كند و اشكهايش بر گونه‌ها مى‌ريزد و من او را نمى‌شناختم. از او پرسيدم:اى پير مرد چرا گريه مى‌كنى‌؟گفت:يك صد و چند سال از عمر من گذشته،ولى هنوز نه عدالتى ديده‌ام و نه علمى،جز دو ساعت از شب و دو ساعت از روز،لذا براى آن مى‌گريم‌؟راوى گفت:پرسيدم:آن ساعت و شب و روزى كه عدالت ديدى،كدام است‌؟ گفت:مزرعه‌اى در محدودۀ شهر داشتم،كه در آن همسايه‌اى بنام«حارث اعور همدانى»زندگى مى‌كرد،اين مرد نابينا و دوست نزديك من بود. روزى وارد كوفه شدم،تا مقدارى گندم را كه بر چهارپايان گذاشته بودم،بفروشم. وقتى كه چهارپاها را راه مى‌بردم،در اواخر شب ناگهان وارد بيابانها شدم، يك دفعه چهارپاها را گم كردم،گويا زمين و آسمان آنها را بلعيدند و يا اجنّه آنها را ربودند،هر چه در اطراف تفحّص كردم،خبرى نيافتم. به منزل«حارث همدانى»رفتم و جريان را برايش نقل كردم،شايد تدبيرى، بينديشد،حارث مرا به خدمت امير المؤمنين عليه السّلام برد و داستان را برايش تعريف كرد. امام عليه السّلام به حارث فرمود:به منزل برود و اضافه نمود كه من تضمين مى‌كنم، اموال يهودى را پيدا كنم. يهودى گويد:امام عليه السّلام دست مرا گرفت و به موضعى كه چهارپاها را گم كرده بودم برد. امام عليه السّلام لحظه‌اى به اطراف نگاه كرد و زير لب چيزهايى را زمزمه نمود، سپس به گوشم رسيد كه مى‌فرمايد:به خدا قسم،شما اين گونه با من عهد و پيمان نبستيد و چنين بيعت نكرديد،اى گروه جنيان،سوگند به خدا،اگر چهارپايان و طعام يهودى را به او برنگردانيد،بيعت خود را شكسته‌ايد و من ناچارم در راه حق با شما جهاد كنم‌؟!يهودى گفت:هنوز كلام امام عليه السّلام تمام نشده بود كه من چهارپاها و طعام را مقابل او ديدم. آنگاه فرمود:اى يهودى يا تو جلوتر برو و من چهارپايان را مى‌رانم‌؟يا به عكس‌؟يهودى گفت:من مى‌رانم و شما جلوتر حركت كنيد و من پشت سر امام عليه السّلام راه مى‌پيمودم تا به ميدان(شهر)رسيديم سپس امام عليه السّلام مسئوليت حفظ‍‌ مال را به عهده گرفت و من نيز به حضانت چهارپايان مشغول شدم،تا صبح دميد. آنگاه امام عليه السّلام براى اقامۀ نماز به مسجد رفت و فرمود:پس از اداى نماز به اينجا بازمى‌گردم. پس از آن امام عليه السّلام بازگشت و هوا كم‌كم روشن شد و دستور داد،گندم و طعامها را به مردم عرضه كنم. در اينجا باز مسئوليت،فروش را من به عهده گرفتم و امام عليه السّلام بهاى آنها را از مردم مى‌گرفت،و پس از فروش،پول را به من داد و تا پايان خريد و فروش حوائج و نيازمنديهايم،مرا همراهى و كمك كرد و در پايان كار هنگام خداحافظى به او گفتم «اشهد ان لا اله الاّ اللّٰه وحده لا شريك له و انّ‌ محمدا رسول اللّٰه» حقا شما عالم اين امت و خليفۀ پيامبر خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم بر جنّ‌ و انس هستى، خداوند پاداش خير به شما عنايت كند،و مسلمان شدم. پس از مراجعت مدتى در خانه‌ام ماندم كم‌كم دلم هواى ديدار امام على عليه السّلام نمود،و به كوفه بازگشتم. وقتى از آن حضرت سراغ گرفتم،خبر شهادتش را به من دادند،من هم استرجاع كردم و به روانش درود فرستادم و با خود گفتم،علم رفت. اين بود كه نخستين و آخرين عدالت را در آن شب و روز مشاهده كردم، حال چرا گريه نكنم‌؟!

divider