شناسه حدیث :  ۱۰۳۹۰۲

  |  

نشانی :  الکافي  ,  جلد۱  ,  صفحه۱۰  

عنوان باب :   الجزء الأول كِتَابُ اَلْعَقْلِ وَ اَلْجَهْلِ

معصوم :   امام باقر (علیه السلام) ، حديث قدسی

أَخْبَرَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ قَالَ حَدَّثَنِي عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا مِنْهُمْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى اَلْعَطَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ اَلْعَلاَءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: لَمَّا خَلَقَ اَللَّهُ اَلْعَقْلَ اِسْتَنْطَقَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ وَ عِزَّتِي وَ جَلاَلِي مَا خَلَقْتُ خَلْقاً هُوَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْكَ وَ لاَ أَكْمَلْتُكَ إِلاَّ فِيمَنْ أُحِبُّ أَمَا إِنِّي إِيَّاكَ آمُرُ وَ إِيَّاكَ أَنْهَى وَ إِيَّاكَ أُعَاقِبُ وَ إِيَّاكَ أُثِيبُ .

رابطه مبانی ضرورت رشد عقلی و مسئولیت پذیری کودکان و نوجوانان درپرتو منابع اسلامی و تحول الگوی اسلامی- ایرانی

مجله : پژوهش نامه اسلامی زنان و خانواده

موضوع : علوم اجتماعی

صفحه ۱۲۲

روایات با موضوعیت «عقل»

در تعدادی از روایات با موضوع عقل و جایگاه آن، عقل، تنها معیار امر و نهی معرفی شده است. از جمله روایتی است که محمد بن مسلم از امام محمد باقر؟ع؟ نقل می کند:

لَمَّا خَلَقَ اَللَّهُ اَلْعَقْلَ‏ اِسْتَنْطَقَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ‏ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ وَ عِزَّتِی وَ جَلاَلِی مَا خَلَقْتُ خَلْقاً هُوَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْکَ وَ لاَ أَکْمَلْتُکَ إِلاَّ فِیمَنْ أُحِبُّ أَمَا إِنِّی إِیَّاکَ آمُرُ وَ إِیَّاکَ أَنْهَى وَ إِیَّاکَ أُعَاقِبُ وَ إِیَّاکَ أُثِیبُ‏.

هنگامی که خدای متعال عقل را آفرید آن را به سخن در آورد. سپس به او فرمود! پیش آی، پس پیش آمد. پس به او فرمود: باز گرد. پس بازگشت. پس فرمود: به عزت و جلالم سوگند خلقی محبوب تر از تو نیافریدم و تو را جز در آن کس که دوستش دارم به کمال نرساندم. تنها تو را امر می کنم و تنها تو را نهی می نمایم. تنها تو را عقاب می کنم و تنها به تو ثواب می دهم.

divider

ابعاد مختلف تحقیق و پژوهش در آموزه های دینی با رویکرد مفهوم شناسی

مجله : مطالعات قرآن و حدیث

موضوع : علوم قرآن و حدیث

صفحه ۲۲۷

به او گفت پیش آی، پیش آمد، گفت باز گرد، باز گشت، فرمود به عزت و جلالم سوگند مخلوقی که از تو به پیشم محبوتر باشد، نیافریدم و تو را تنها به کسانی که دوستشان دارم به طور کامل دادم و امر و نهی من تنها با تو خواهد بود و پاداش و تنبیه من نیز تنها برای تو خواهد بود: «لَمَّا خَلَقَاللَّهُالْعَقْلَاسْتَنْطَقَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی مَا خَلَقْتُ خَلْقاً هُوَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْکَ وَ لَا أَکْمَلْتُکَ إِلَّا فِیمَنْ أُحِبُّ أَمَا إِنِّی إِیَّاکَ آمُرُ وَ إِیَّاکَ أَنْهَی وَ إِیَّاکَ أُعَاقِبُ وَ إِیَّاکَ أُثِیب‌» (کلینی، ۱۳۸۷، ج۱، ص۱۰).

۸-۲. بیان و گفتار

بیان و گفتار نعمت دیگری است که خداوند متعال در اختیار انسان قرار داده است که به کمک آن مردم می‌توانند به آسانی با هم ارتباط ایجاد نمایند: «خَلَقَ اِلانسَانَ وَ عَلَّمَهُ البَیَانَ» (رحمن:۳-۴). انسان به کمک این نعمت الهی توان سخن گفتن پیدا می‌کند و با

divider

قرآن و جامعۀ آرمانی

مجله : سراج منیر(دانشگاه علامه طباطبایی)

موضوع : علوم قرآن و حدیث

صفحه ۸۵

٢ــ «أبيجعفر (ع ) قال : لما خلق الله العقل استنطقه ثم قال له أقبل فأقبل ثم قال له أدبـر فأدبر ثم قال و عزتي و جلالي ما خلقت خلقا هو أحب إلي منک و لا أکملتک إلا فيمن أحب أما إني إياک آمر و إياک أنهي و إياک أعاقب و إياک أثيب » (کليني، ١٤٠٧ق .، ج ١: ١٠).

٣ـ«قلت لأبي عبدالله (ع ) ما العقل قال : ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان »(همان : ح ٣).

٤ـ مناظره با سليمان مروزي، عمران صابي و... .

٥ـ «قال عمران لم أر هذا إلا أن تخبرني يا سيدي أهو في الخلق أم الخلق فيه قال الرضا (ع ) أجل يا عمران عن ذلک ليس هو في الخلق و لا الخلق فيه تعالي عن ذلک و ساء علمک ما تعرفه و لا قوة إلا بالله أخبرني عن المرآة أنت فيها أم هي فيک فإن کان ليس واحد منکما في صاحبه فبأي شيء استدللت بها علي نفسک يا عمران قال بضوء بيني و بينها قال الرضا (ع ) هل تري من ذلک الضوء في المرآة أکثر مما تراه في عينک ، قال نعم قال الرضا (ع ) فأرناه فلم يحر جوابا...» (صدوق ، ١٣٧٨، ج ١: ١٧١).

٦ـ «إنما أمروا بالحج لعله الوفاده إلي الله ـ عز و جل ـ و ...

divider

کیفر اخروی کودک مراهق در تجاوز به حقوق و اموال دیگران

مجله : پژوهش های فقهی

موضوع : فقه و اصول

صفحه ۶۴۸

ادلة محوريت عقل در منازعة عقل و بلوغ: اولين روايت از کـافي شـريف اسـت کـه از نظر سند نيز صحيح است: عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَاِبنَا مِنْهُمْ مُحَمَّدُْ بنَُ يحْيَي اْلعَطَّارُ عَنْ أَحْمَدَ ْبنِ مُحَمَّدٍ عَنِ اْلحَسَنِْ بنِ مَحُْبوبٍ عَنِ اْلعَلَاءِ ْبنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ ْبنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَِبي جَعْفَر٧ٍَ قالَ:َ لمَّا خَلَقَ الَّلهُ اْلعَقْلَ اسْتَنْطَقَهُُ ثمََّ قالََ لهُ أَقِْبلَْ فأَقْبَلَُ ثمََّ قالََ لهُ أَدِْبرَْ فأَدَْبرَُ ثمَّ قَالَ وَ عِزَّتِي وَ جَلَاِلي مَا خَلَقْتُ خَلْقاً هُـوَ أَحَبُّ إَِليَّ مِنْکَ وََ لا أَکْمَلْتُکَ إَِّلا فِيمَنْ أُحِبُّ أَمَا إِِّني إَِّياکَ آمُرُ وَ إَِّياکَ أَْنهَـي وَ إَِّيـاکَ أُعَاقِـبُ وَ إَِّياکَ أُثِيبُ (کليني، ١٤٠٧، ج ١: ١٠). اين روايت، يکي از دو مورد نادر در کافي اسـت کـه مرحوم کليني «عِدَّةٌِ منْ أَصْحَاِبَنا» را مهمل نگذاشته و يک نفر از آنـان را در ادامـه بـا تعبيـر

divider

مفهوم عقل از دیدگاه دو شارح اصول کافی

مجله : علوم حدیث

موضوع : علوم قرآن و حدیث

صفحه ۱۱۵

۲ -۱ - ۶ - معنای ششم

الف - ملا صدرا حدیث اول را به معنای ششم از معانی عقل دانسته است. (۵۲)

متن حدیث:

عن أبی جعفر(ع) قال: لمّا خلق الله العقل استَنْطَقَه ثم قال له: أقبِل فأقبَل ثم قال له: أدبر فأدبر، ثم قال: و عزتی و جلالی ما خلقت خلقا هو أحب الی منک و لا أکملتک الا فیمن احب، أما انی إیاک امر و إیاک أنهی و إیاک اعاقب و إیاک اُثیب؛

امام باقر(ع) فرماید: چون خدا عقل را آفرید، از او باز پرسی کرده، به او گفت: پیش آی، پیش آمد، گفت: باز گرد، بازگشت، فرمود: به عزت و جلالم سوگند، مخلوقی که از تو نزد من محبوب‌تر باشد نیافریدم و تو را تنها به کسانی که دوستشان دارم به‌طور کامل دادم. همانا امر و نهی، کیفر و پاداشم متوجه توست.(۵۳)

ایشان در شرح حدیث می‌فرماید:

إن هذا العقل، أوّل المخلوقات و أقرب المجعولات الی الحقّ الأوّل و أعظمها و أتمّها و ثانی الموجودات فی الموجودیّة؛(۵۴)

این عقل، نخستین آفریده و نزدیک‌ترین مخلوق به خداوند و بزرگ‌ترین و کامل‌ترین آنها و دومین موجود است.

divider

فرهنگ رضوی و جامعه آرمانی

مجله : فرهنگ رضوی

موضوع : ادیان، مذاهب و عرفان

divider